Hapşırma Neden Olur?

Hapşırma, burun ve üst solunum yollarını tahriş eden maddeleri dışarı atmaya yardımcı olan doğal bir savunma mekanizmasıdır. Burun içindeki sinir uçları uyarıldığında beyne bir sinyal gönderilir ve bunun sonucunda akciğerlerdeki hava hızla dışarı çıkar. Bu nedenle hapşırma çoğu zaman vücudun kendini temizleme yöntemlerinden biri olarak kabul edilir.

Tek başına hapşırmak genellikle ciddi bir sağlık sorununa işaret etmez. Ancak sık hapşırma; alerji, nezle, grip, sinüzit, burun kuruluğu veya çevresel tahriş ediciler gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Hapşırmaya burun akıntısı, burun tıkanıklığı, kaşıntı, ateş ya da öksürük eşlik ediyorsa altta yatan nedene dikkat etmek gerekir.

Hapşırma nasıl gerçekleşir?

Burun iç yüzeyinde bulunan hassas sinir uçları; toz, polen, duman, güçlü kokular veya mikroorganizmalar tarafından uyarıldığında hapşırma refleksi tetiklenir. Beyin, göğüs ve karın kaslarına sinyal gönderir. Kişi önce derin bir nefes alır, ardından kaslar hızla kasılarak hava burun ve ağız yoluyla dışarı atılır.

Bu refleks, burun içindeki yabancı parçacıkların ve tahriş edici maddelerin uzaklaştırılmasına yardımcı olur. Hapşırığı tamamen engellemeye çalışmak yerine ağız ve burnu uygun şekilde kapatarak hijyen kurallarına uymak daha doğrudur.

Hapşırmanın en yaygın nedenleri

1. Alerjiler

Sık hapşırmanın en yaygın nedenlerinden biri alerjik rinit, yani saman nezlesidir. Polen, ev tozu akarları, küf sporları, hayvan tüyü veya deri döküntüleri burun mukozasını uyararak hapşırmaya yol açabilir.

Alerji kaynaklı hapşırma çoğunlukla art arda gelir ve şu belirtilerle birlikte görülür:

• Burun, göz veya damakta kaşıntı
• Sulu ve şeffaf burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Gözlerde sulanma ve kızarıklık
• Mevsimsel olarak artan şikâyetler

Belirtilerin belirli ortamlarda veya mevsimlerde tekrarlaması, alerji olasılığını artırır.

2. Nezle ve soğuk algınlığı

Viral üst solunum yolu enfeksiyonları burun içini tahriş ederek hapşırmaya neden olabilir. Soğuk algınlığında hapşırmaya genellikle burun akıntısı, boğazda yanma, hafif öksürük ve halsizlik eşlik eder. Şikâyetler çoğunlukla birkaç gün içinde başlar ve zamanla azalır.

3. Grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonları

Grip gibi enfeksiyonlarda hapşırma görülebilse de yüksek ateş, belirgin kas ağrısı, üşüme-titreme, baş ağrısı ve yoğun halsizlik daha ön planda olabilir. COVID-19 gibi bazı solunum yolu enfeksiyonlarında da hapşırma görülebilir. Bu nedenle yalnızca hapşırmaya bakarak enfeksiyonun türünü belirlemek mümkün değildir.

4. Toz, duman ve güçlü kokular

Sigara dumanı, parfüm, temizlik ürünleri, egzoz gazı ve yoğun baharat kokuları burun içindeki sinirleri uyarabilir. Bu durumda hapşırma genellikle maruziyet başladıktan kısa süre sonra ortaya çıkar ve tahriş edici madde ortamdan uzaklaştırıldığında azalır.

5. Burun kuruluğu

Kuru hava, klima, kalorifer kullanımı veya yeterince sıvı tüketmemek burun mukozasının kurumasına neden olabilir. Kuruyan burun içi daha hassas hâle gelir ve küçük parçacıklara karşı hapşırma refleksi gelişebilir. Burun kuruluğuna kabuklanma, yanma veya hafif kanama eşlik edebilir.

6. Sinüzit

Sinüslerin iltihaplanması veya tıkanması da hapşırma yapabilir. Sinüzitte hapşırmaya ek olarak koyu renkli burun akıntısı, yüz bölgesinde basınç veya ağrı, koku alma duyusunda azalma, burun tıkanıklığı ve baş ağrısı görülebilir.

7. Ani ışık değişimi

Bazı kişiler güçlü ışığa çıktığında, özellikle karanlık bir ortamdan güneşli bir ortama geçerken hapşırır. Fotik hapşırma refleksi olarak adlandırılan bu durum kalıtsal olabilir ve çoğu zaman zararsızdır.

8. Baharatlı yiyecekler

Acı biber ve yoğun baharatlar burun mukozasını tahriş ederek hapşırmaya yol açabilir. Bu tür hapşırma genellikle yemek sırasında veya hemen sonrasında ortaya çıkar ve kısa sürede geçer.

9. Vücut ısısındaki değişiklikler

Soğuk havaya çıkmak, sıcak bir ortamdan serin bir ortama geçmek veya burundan soğuk hava almak bazı kişilerde hapşırma refleksini tetikleyebilir. Bu durum çoğunlukla burun sinirlerinin sıcaklık değişimine verdiği doğal bir tepkidir.

Hapşırma neden art arda gelir?

Burun içindeki tahriş edici madde tek bir hapşırmayla tamamen uzaklaştırılamadığında art arda hapşırma görülebilir. Özellikle alerjik rinitte peş peşe hapşırmak oldukça yaygındır. Kişinin burun mukozası hassassa veya tetikleyici madde yoğun miktarda bulunuyorsa hapşırma nöbetleri yaşanabilir.

Arka arkaya hapşırmak tek başına tehlikeli değildir. Ancak bu durum günlük yaşamı etkiliyor, uyku düzenini bozuyor veya uzun süre devam ediyorsa alerji ve diğer burun hastalıkları açısından değerlendirme yapılması gerekebilir.

Hapşırma nedenine göre belirtiler

Olası neden	Hapşırmanın özellikleri	Eşlik edebilecek belirtiler
Alerji	Art arda ve tekrarlayan hapşırma	Kaşıntı, sulu akıntı, gözlerde sulanma
Soğuk algınlığı	Enfeksiyonun ilk dönemlerinde belirginleşebilir	Boğaz ağrısı, burun akıntısı, hafif halsizlik
Grip	Diğer enfeksiyon belirtileriyle birlikte görülebilir	Yüksek ateş, kas ağrısı, yoğun halsizlik
Çevresel tahriş	Duman, koku veya tozla temas sonrası başlar	Burunda yanma, gözlerde tahriş, öksürük
Sinüzit	Burun tıkanıklığıyla birlikte görülebilir	Yüz ağrısı, koyu akıntı, koku kaybı
Burun kuruluğu	Kuru hava veya klima ortamında artabilir	Yanma, kabuklanma, burun kanaması

Hapşırmayı azaltmak için ne yapılabilir?

Hapşırmayı azaltmak için öncelikle tetikleyici nedeni belirlemek gerekir. Alerji kaynaklı hapşırmada alerjenlerden uzak durmak, yaşam alanını düzenli havalandırmak ve toz birikimini azaltmak faydalı olabilir. Polen dönemlerinde pencereleri uzun süre açık bırakmamak ve dışarıdan geldikten sonra yüzü, elleri ve saçları temizlemek de yardımcı olabilir.

• Sigara dumanı, yoğun koku ve kimyasal tahriş edicilerden uzak durun.
• Ev ortamını düzenli olarak temizleyin ve mümkünse HEPA filtreli süpürge kullanın.
• Burun kuruluğu varsa ortamı nemlendirin ve yeterli sıvı tüketin.
• Soğuk havalarda burnu ve ağzı koruyacak şekilde giyinin.
• Hapşırırken tek kullanımlık mendil kullanın.
• Mendil yoksa hapşırığı ellerinize değil, dirseğinizin iç kısmına doğru yapın.
• Solunum yolu enfeksiyonlarında ellerinizi sık sık yıkayın ve ortak kullanılan yüzeyleri temiz tutun.

Alerji ilaçları veya burun spreyleri bazı kişilerde etkili olabilir; ancak bu ürünler doktor ya da eczacı önerisi olmadan uzun süre kullanılmamalıdır. Özellikle burun açıcı spreylerin gereğinden fazla kullanılması, tıkanıklığın daha da artmasına neden olabilir.

Hapşırığı tutmak zararlı mı?

Hapşırığı burun ve ağzı tamamen kapatarak tutmak önerilmez. Çünkü hapşırma sırasında oluşan basınç kulak, sinüs ve boğaz bölgesini etkileyebilir. Nadir de olsa kulak zarında hasar veya boğaz dokusunda yaralanma gibi sorunlar meydana gelebilir.

En güvenli yöntem, hapşırırken ağız ve burnu bir mendille kapatmaktır. Mendil yoksa dirseğin iç kısmı kullanılmalı, ardından eller mutlaka yıkanmalıdır. Böylece hem hapşırığı bastırmaya çalışmanın olası riskleri azaltılır hem de mikropların çevreye yayılması önlenir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Hapşırma çoğu zaman basit ve geçici bir durumdur. Ancak aşağıdaki belirtilerden biri varsa bir sağlık uzmanına başvurmak gerekir:

• Hapşırmanın haftalarca sürmesi veya giderek şiddetlenmesi
• Nefes darlığı, hırıltılı solunum ya da göğüste sıkışma
• Yüksek ateş ve belirgin halsizlik
• Yüzde şiddetli ağrı veya uzun süren burun tıkanıklığı
• Kötü kokulu ya da kanlı burun akıntısı
• Sık tekrarlayan burun kanamaları
• Gözlerde ciddi şişme veya görme sorunları
• Alerji belirtilerinin günlük yaşamı ve uykuyu etkilemesi

Özellikle nefes darlığı, dudaklarda veya yüzde ani şişme, bayılma hissi gibi belirtiler varsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

Hapşırmak hastalık belirtisi midir?

Hapşırmak tek başına mutlaka hastalık anlamına gelmez. Toz, ışık, baharat veya kuru hava gibi zararsız tetikleyiciler de hapşırmaya neden olabilir. Ancak hapşırmaya ateş, öksürük, burun akıntısı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa enfeksiyon veya alerji söz konusu olabilir.

Sabahları hapşırma neden olur?

Sabahları hapşırma; yatak ve yastıklarda bulunan ev tozu akarları, gece boyunca biriken burun salgıları, kuru hava veya odadaki alerjenler nedeniyle ortaya çıkabilir. Sabah hapşırmasına burun kaşıntısı ve sulu akıntı eşlik ediyorsa alerjik rinit olasılığı değerlendirilebilir.

Hapşırmak koronavirüs veya grip olduğumu gösterir mi?

Hapşırma, grip veya diğer solunum yolu enfeksiyonlarında görülebilir; ancak tek başına belirli bir hastalığı göstermez. Tanı için belirtilerin tamamı, temas öyküsü ve gerektiğinde test sonuçları değerlendirilmelidir.

Çok hapşırmak bağışıklığın güçlü olduğunu gösterir mi?

Hapşırmak bağışıklığın güçlü olduğunu doğrudan göstermez. Bu refleks, burun içindeki sinirlerin tahrişe verdiği otomatik bir yanıttır. Sık hapşırmanın nedeni çoğu zaman alerjenler, enfeksiyonlar veya çevresel tahriş edicilerdir.

Sonuç

Hapşırma, vücudun burun ve solunum yollarını tahriş edici maddelerden temizlemeye çalıştığı doğal bir reflekstir. Alerji, soğuk algınlığı, grip, sinüzit, burun kuruluğu, toz, duman ve güçlü kokular hapşırmanın en sık görülen nedenleri arasındadır. Hapşırma uzun sürüyor, art arda tekrarlıyor veya nefes darlığı ve yüksek ateş gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa altta yatan nedenin belirlenmesi için doktora başvurmak önemlidir.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Devam eden ya da şiddetli şikâyetlerde bir sağlık kuruluşundan destek alınmalıdır.